Evde bulunan eski plaklar çoğu zaman tek bir kutuda karışık durur: ağır ve kalın taş plaklar, büyük boy long play'ler ve küçük 45'likler. Her birinin dönemi, çalınma şekli ve koleksiyon değeri farklıdır.
Taş plak (78 devir)
20. yüzyılın ilk yarısında yaygın olan taş plaklar gomalak esaslı bir malzemeden üretilir; ağır ve kırılgandır. Dakikada 78 devirle çalınır ve her yüzünde birkaç dakikalık tek bir eser bulunur. Türkiye'de Osmanlı'nın son döneminden 1950'lere kadar Türk musikisi kayıtları büyük ölçüde bu formatta yapılmıştır. Hanende ve sazendelerin bugün başka kaynakta bulunmayan kayıtları, taş plakları koleksiyoncular için değerli kılar.
Long play (33'lük)
Vinilden üretilen ve dakikada 33⅓ devirle çalınan long play'ler, her yüzde yaklaşık yirmi dakikalık kayıt alabilir. Albüm kültürü bu formatla gelişmiştir. Türk pop, Anadolu rock, Türk sanat müziği ve yabancı rock, caz ve klasik albümlerin orijinal baskıları en çok aranan long play'ler arasındadır.
45'lik
Küçük boy 45'likler genellikle her yüzde bir şarkı içerir. 1960'lar ve 70'lerde Türk pop ve Anadolu rock'ın pek çok önemli şarkısı ilk kez 45'lik olarak yayımlanmıştır; bu nedenle iyi kondisyondaki ilk baskılar yüksek değer görebilir.
Bir plağın değerini ne belirler?
- Sanatçı ve talep: Barış Manço, Cem Karaca, Erkin Koray gibi sanatçıların erken dönem kayıtları ilgi görür.
- Baskı: İlk baskılar, yeniden basımlardan çok daha değerlidir.
- Kondisyon: Çizik, eğrilik ve kapak yıpranması fiyatı doğrudan etkiler.
- Bütünlük: İç kapak, poster ve ekler eksiksizse değer artar.
Saklama ve çalma önerileri
Plakları üst üste yatırmak yerine dik saklayın, güneşten ve ısıdan uzak tutun. Taş plakları modern pikaplarda çalmayın; 78 devir için uygun iğne ve cihaz gerekir, aksi hâlde plak zarar görebilir.
Fotoğraf gönderin; uzmanlarımız ücretsiz ön değerleme yapsın.